ECZACININ SORUMLULUK TÜRLERİ: HUKUKİ, CEZAİ VE İDARİ BOYUTLAR

Eczacılık mesleğinin icrası; birbirinden farklı hukuki rejimlere tabi üç temel sorumluluk alanını aynı anda barındırmaktadır. Hukuki sorumluluk, cezai sorumluluk ve idari sorumluluk; birbirinden bağımsız mekanizmalar aracılığıyla işlemekte ve birinin doğması diğerini dışlamamaktadır. Bu üç sorumluluk türünü bir arada kavramak; eczacının günlük pratikte maruz kalabileceği hukuki riskleri öngörebilmesi açısından temel bir gerekliliktir.

I. HUKUKİ (ÖZEL HUKUK) SORUMLULUK

Eczacının hukuki sorumluluğu; Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve ilgili özel mevzuat hükümleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Bu alandaki en sık uyuşmazlık konuları şunlardır: yanlış ilaç dispensasyonu, hatalı dozaj, ilaç etkileşimine ilişkin uyarı yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ve reçete denetim eksikliği.

Eczacının hukuki sorumluluğunun doğabilmesi için kural olarak dört unsurun bir arada bulunması gerekmektedir: hukuka aykırı eylem veya ihmal, zarar, illiyet bağı ve kusur. Bununla birlikte, belirli durumlarda kusursuz sorumluluk hükümleri de gündeme gelebilmektedir.

Eczacı ile hasta arasındaki ilişki; hukuki açıdan hem sözleşmesel hem de sözleşme dışı sorumluluk esaslarına tabi olabilmektedir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre eczacı, salt bir satıcı sıfatıyla değil; aynı zamanda sağlık hizmeti sunan ve bu kapsamda özel bir özen yükümlülüğü taşıyan bir meslek mensubu olarak değerlendirilmektedir.

II. CEZAİ SORUMLULUK

Eczacının cezai sorumluluğu; Türk Ceza Kanunu'nun ilgili hükümleri çerçevesinde şekillenmektedir. Bu alanda eczacı aleyhine en sık gündeme gelen suç tipleri şunlardır:

Taksirle yaralama veya öldürme: Eczacının mesleki dikkat ve özen yükümlülüğünü yerine getirmemesi sonucunda hastanın zarar görmesi halinde TCK m. 89 ve devamı hükümleri uygulanabilmektedir.

Bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaç ticareti: Kalitesiz, sahte veya bozulmuş ürünün dispensasyonu TCK m. 185 kapsamında değerlendirilebilmektedir.

Zehirli madde imal ve ticareti: TCK m. 193 kapsamında tehlike arz eden maddelerin dispensasyonu ciddi cezai yaptırımlara konu olmaktadır.

Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokma: TCK m. 186 ve 187 hükümleri, eczacının eylemlerinden kaynaklanan tehlike hallerinde uygulanabilmektedir.

Cezai sorumlulukta "genel olarak" kastın veya en azından taksirin bulunması aranmaktadır. Eczacının kasıtlı hareket ettiğinin kanıtlanması halinde ceza önemli ölçüde ağırlaşacaktır.

III. İDARİ SORUMLULUK

İdari sorumluluk; Sağlık Bakanlığı, SGK ve ilgili meslek kuruluşlarının denetim ve yaptırım mekanizmaları aracılığıyla işlemektedir. Bu alandaki başlıca yaptırımlar şunlardır:

→ İdari para cezası

→ Eczane faaliyetinin geçici olarak durdurulması

→ Ruhsatın iptali

→ SGK sözleşmesinin askıya alınması veya feshi

→ Meslek kuruluşu tarafından uyarı, kınama veya meslekten geçici uzaklaştırma

İdari yaptırımlar; cezai kovuşturmadan bağımsız olarak işlemekte ve çok daha hızlı sonuç doğurabilmektedir. Bu nedenle eczacının idari denetim süreçlerine karşı ayrı bir hazırlık içinde olması büyük önem taşımaktadır.

IV. TOPLUM ECZANELERİNDE SORUMLULUK

Toplum eczanelerinde görev yapan eczacıların sorumluluğu; hem eczane sahibi eczacı hem de ücretli çalışan eczacı bakımından farklı biçimlerde tezahür etmektedir.

Eczane sahibi eczacı; eczanenin tüm faaliyetlerinden birinci derecede sorumludur. Ücretli çalışan eczacının hatası dahi, belirli koşullar altında eczane sahibinin sorumluluğunu gündeme getirebilmektedir.

Ücretli çalışan eczacı ise yaptığı işin doğrudan sorumlusudur. İşverenin talimatı, eczacının mesleki sorumluluğunu ortadan kaldırmamaktadır. Hukuka aykırı bir talimatın yerine getirilmesi; eczacıyı hem cezai hem de idari sorumluluktan korumamaktadır.

V. KAMU HASTANELERİNDE SORUMLULUK

Kamu hastanelerinde görev yapan eczacılar; idare hukuku hükümleri çerçevesinde birinci basamak sağlık hizmet sunucusu olarak değerlendirilmektedir. Bu eczacıların kamu hizmeti icrasından doğan eylemlerinden kaynaklanan zararlar; kural olarak idare aleyhine açılacak tam yargı davaları aracılığıyla tazmin edilmektedir. Ancak ağır kusur hallerinde devletin eczacıya rücu hakkı saklıdır.

VI. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Eczacının sorumluluk alanları; birbirini tamamlayan ve birbirinden bağımsız işleyen üç hukuki mekanizma aracılığıyla düzenlenmektedir. Hukuki, cezai ve idari sorumluluğun bir arada bulunabileceği durumlarda eczacı; aynı anda birden fazla yaptırımla karşılaşabilmektedir.

Bu nedenle eczacının; yalnızca mesleki teknik bilgisine değil, aynı zamanda sağlam bir hukuki farkındalığa da sahip olması zorunludur. Hukuki destek almak; yalnızca sorun yaşandığında değil, sorun yaşanmadan önce de başvurulması gereken bir güvence aracıdır.

Mesleki sorumluluk, SGK denetimleri veya cezai süreçler konularında hukuki danışmanlık almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.