ECZACI VE TÜKETİCİ HUKUKU: HASTA ECZACIDAN NE TALEP EDEBİLİR?

Eczane; sağlık hizmeti sunan bir kurum olmasının yanı sıra aynı zamanda bir ticari işletmedir. Bu ikili nitelik; eczacıyı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) kapsamında da sorumlu kılmakta ve hastaya eczacıya karşı birden fazla hukuki yol açmaktadır. Pek çok eczacı bu sorumluluğun farkında değildir; oysa bir hasta tüketici sıfatıyla hareket ettiğinde talep edebileceği haklar son derece geniştir.

I. ECZACI TÜKETİCİ HUKUKU KAPSAMINDA MI?

Eczacılık mesleği; kamu hizmeti statüsünde birinci basamak sağlık hizmeti sunucusudur. Türk Ticaret Kanunu ve Yargı kararları; eczacıyı hem ticari işletme hem de sağlık hizmet sunucusu olarak tanımlamaktadır.

TKHK m. 3/h'ye göre tüketici; ticari veya mesleki amaçlar dışında mal veya hizmet satın alan gerçek ya da tüzel kişidir. Bu tanım çerçevesinde ilaç alan hasta; bir tüketicidir ve TKHK'nın tüm koruyucu hükümleri bu kişi bakımından uygulanabilecektir.

TKHK m. 3/l'de ise tüketici işleminin unsurları sayılmıştır. "Her türlü sözleşme" ifadesi; eczacı ile hasta arasındaki satım sözleşmesini, vekalet sözleşmesini ve hizmet sözleşmesini de kapsam içine almaktadır.

II. AYIPLI MAL VE HİZMET KAVRAMI

Eczacıdan satın alınan ilaç; maddi veya hukuki bir ayıp taşıyorsa hasta, TKHK m. 8 ve devamı hükümleri çerçevesinde çeşitli taleplerle eczacıya başvurabilmektedir.

Maddi ayıp; ilacın fiziki görünümü ile ilgili olan bozuklukları kapsar. Bunlara örnek vermek gerekirse; son kullanma tarihi geçmiş ilaç, bozulmuş ambalaj, eksik doz veya yanlış etken madde içeren ürün maddi ayıp sayılmaktadır.

Ekonomik ayıp; ilacın piyasada daha çok ilaç dışı ürünlerde karşılaşılan kozmetik ilaçlardan ziyade daha fazla yan etki yaratması durumunu kapsamaktadır.

Hukuki ayıp; ilacın yasak olması veya reçetesiz satılamayacak olmasına karşın dispensasyonunun yapılması halinde gündeme gelmektedir.

Bu ayıp türlerinden birinin varlığı halinde hasta; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya tazminat talep edebilmektedir.

III. SÖZLEŞMEDEN DÖNME VE FAİZ

TKHK m. 11'e göre ayıplı mal veya hizmet teslimi halinde tüketici; sözleşmeden dönme hakkını kullanabilmektedir. Bu hakkın kullanılması halinde ödenen bedel; faizi ile birlikte iade edilmek zorundadır.

Eczanelerde durumu biraz karmaşıklaştıran husus şudur: tüketici hukukunda ayıplı ilaç ile değiştirme veya iade işlemi; eczacının sözleşme özgürlüğünün ötesinde bir yükümlülük olarak karşısına çıkmaktadır. Eczacı; basiretti tacir sıfatıyla ayıplı ürünü teslim etmemek, etmişse iade almak ve zararı tazmin etmekle yükümlüdür.

IV. TAZMİNAT

TKHK m. 11/6'ya göre tüketici; sözleşmeden dönme ya da bedel indirimi hakkını kullanırken ayrıca tazminat da talep edebilmektedir. Tazminat; hem maddi hem manevi boyut içermekte olup Yargıtay kararlarında eczacıdan talep edilen tazminat miktarları giderek artmaktadır.

Bir Yargıtay kararında davacı; reçete yazılmadığı halde eczacının tavsiyesiyle kullandığı ilaçtan zarar görmesi üzerine hem maddi hem manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Mahkeme; eczacının danışmanlık görevini yerine getirmediğine ve bunu yaparken hasta yararını gözetmediğine hükmetmiştir.

V. ECZACININ AYIPTAN SORUMLULUK KOŞULLARI

HAKERI'ye göre eczacının tüketiciye karşı ayıptan sorumluluğunun doğabilmesi için üç temel koşul aranmaktadır. Satışın uygun mal teslim etme borcunu içermesi, teslim edilen malın ayıplı olması ve bu durumun sözleşmeye aykırılık oluşturması gerekmektedir.

Bu koşulların birlikte varlığı; eczacıyı hem TBK hem de TKHK kapsamında sorumlu kılmaktadır. Özellikle ambalajanın açılmış tıbbi ürünlerde; eczacının hem depo hem üretici mutesesilliği çerçevesinde sorumluluğu doğabilecektir.

VI. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Hasta; eczacıya karşı yalnızca mesleki sorumluluk değil, tüketici hukuku kapsamında da geniş bir talep yelpazesiyle başvurabilmektedir. Bu gerçeklik; eczacının her dispensasyon işlemini hem sağlık mevzuatı hem de tüketici hukuku perspektifinden değerlendirmesini zorunlu kılmaktadır.

Tüketici hukuku kapsamındaki bir şikâyet veya davayla karşılaştığınızda hukuki destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.